„Różne mody i niewygody”. Stroje w literaturze i sztuce XIX i XX wieku

Wydawnictwo Naukowe UAM 2025

red. Justyna Bajda, Rozalia Wojkiewicz, Krzysztof Prabucki, Aleksandra Sikorska-Krystek

Moda bywa często traktowana jako rozdział w historii kultury materialnej i obyczajowości. Rzadko jednak podejmowano namysł nad strojem bądź ubiorem w literaturze i sztukach pięknych jako komponentem dzieł, element świata przedstawionego – fikcji, ukazującej (z perspektywy współczesnego czytelnika) świat już dawno miniony.

Książka jest efektem badań literaturoznawców z różnych ośrodków naukowych. Punktem wyjścia uczyniono rozważania teoretyczne nad semantyką mody. Kolejne studia pokazują, w jaki sposób pisarze – od romantyków po twórców dwudziestolecia międzywojennego – wykorzystywali kod westymentarny do kreacji charakterystyki bohaterów, budowania napięć fabularnych i komentowania przemian obyczajowo-społecznych. Badacze analizują funkcje garderoby w dziełach Tomasza Zana, Stanisława Moniuszki, Bolesława Prusa, Elizy Orzeszkowej, Gabrieli Zapolskiej, Jadwigi Zamoyskiej, Heleny Mniszkówny, Marii Morozowicz-Szczepkowskiej, Jeffreya Farnola i Marii Krüger, odkrywając, jak strój staje się narzędziem kreowania tożsamości, maskowania prawdy lub manifestowania idei.

Perspektywa antropologii rzeczy i teorii performatywności pozwala spojrzeć na pozornie marginalne detale ubioru, ukazując ich potencjał interpretacyjny. Szczegółowe opisy garderoby zawładnęły powieścią dziewiętnastowieczną, ale odniesienia do mody, elegancji, poczucia smaku znalazły też swoje miejsce w poezji epoki, czego dowodem jest dołączona do niniejszej książki Mała antologia wierszy o modzie, opracowana przez Aleksandrę Sikorską-Krystek i Rozalię Wojkiewicz.

Autorzy artykułów zgromadzonych w niniejszym tomie: Jędrzej Krystek, Katarzyna Kuczyńska-Koschany, Martyna Olejniczak, Małgorzata Sokalska, Iwona Węgrzyn, Dariusz Trześniowski, Paulina Abriszewska, Justyna Bajda, Katarzyna Zagórska, Iwona Przybysz, Anna Cybulska, Radosław Okulicz-Kozaryn, Małgorzata Okulicz-Kozaryn, Agnieszka Marcelina Kołodziejska udowadniają, że obecność tematyki mody w literaturze to niekończąca się opowieść.